Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 12/11, Quốc hội tổ chức chất vấn và trả lời chất vấn, thời gian trong 1 ngày. Quốc hội tiến hành chất vấn đối với 2 nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực Tài chính và Khoa học, công nghệ. Trả lời chất vấn là Bộ trưởng Bộ Tài chính và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; các Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng, trưởng ngành có liên quan cùng tham gia trả lời, giải trình. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ trực tiếp trả lời chất vấn những vấn đề thuộc trách nhiệm của Chính phủ.

Đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) đặt câu hỏi mở đầu phiên chất vấn và trả lời chất vấn - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

Là người đầu tiên chất vấn, đại biểu Lê Thị Song An, Phó đoàn Tây Ninh, đề nghị Bộ trưởng Tài chính cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của nhà nước với nhà đầu tư.

Trong đó, bà quan tâm đến cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật. "Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính", bà đặt vấn đề.

Trả lời, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết PPP là hình thức huy động nguồn lực toàn xã hội cho đầu tư hạ tầng và đã được nhiều nước triển khai thành công. Tuy nhiên, đầu tư hạ tầng có thời gian thu hồi vốn dài và rủi ro cao, khiến việc thu hút khu vực tư nhân gặp nhiều khó khăn. Bộ trưởng dẫn thông tin của Ngân hàng Thế giới cho biết một dự án PPP có thể cần khoảng 60 năm để thu hồi vốn.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn - Ảnh: chinhphu.vn/Nhật Bắc

"Nhà đầu tư tư nhân đầu tư với mục tiêu lợi nhuận. Vì vậy, phải có cơ chế giảm thiểu rủi ro và tạo môi trường đầu tư công khai, minh bạch để thu hút nguồn lực", Bộ trưởng nói.

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông cho rằng để triển khai hiệu quả các dự án PPP cần ba loại quỹ. Thứ nhất là quỹ hỗ trợ chuẩn bị dự án (PPF), với sự tham gia của Nhà nước và các định chế tài chính trong, ngoài nước, nhằm xây dựng phương án đầu tư và tài chính cụ thể, minh bạch.

Thứ hai là quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Theo Bộ trưởng, những dự án hạ tầng ở khu vực khó khăn, có khả năng thu hồi vốn thấp, sẽ khó thu hút nhà đầu tư nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước. Luật PPP hiện cho phép vốn Nhà nước tham gia tối đa 70% tổng mức đầu tư dự án.

Ông lấy ví dụ một tuyến đường ở miền núi có thời gian thu hồi vốn quá dài. Trong trường hợp này, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ để dự án có thể bảo đảm thời gian hoàn vốn và mức lợi nhuận hợp lý, qua đó tạo động lực cho khu vực tư nhân tham gia.

Loại quỹ thứ ba là quỹ đầu tư hạ tầng, nhằm cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình. "Cần có những công cụ tài chính như vậy mới có thể thu hút mạnh mẽ nguồn lực tư nhân vào đầu tư hạ tầng", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng cũng lưu ý việc phát triển PPP phải đi cùng bảo đảm quyền lựa chọn của người dân. Với các công trình thu phí như đường cao tốc, bên cạnh tuyến đường đầu tư theo PPP cần duy trì các tuyến đường khác để người dân lựa chọn.

Trả lời câu hỏi của đại biểu Tráng A Dương nói về tình trạng vùng sâu vùng xa cần vốn trong khi nhiều địa phương, bộ ngành lại chậm giải ngân. Trễ ở khâu nào? Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định việc chậm giải ngân vẫn ở khâu thực hiện. Hiện nay các thủ tục giải ngân đầu tư công chúng ta đã cải tiến rất nhiều và sắp tới sau khi luật ngân sách hợp nhất ra đời, chúng ta sẽ tiếp tục thêm một bước triển khai việc đơn giản hóa thủ tục hành chính. Để một công trình dự án triển khai phải qua 5 khâu. Khâu đầu tiên là lựa chọn và đề xuất vốn. Khâu thứ hai là quyết định chủ trương đầu tư. Khâu thứ ba là quyết định đầu tư và phân bổ vốn. Khâu thứ tư là tổ chức triển khai thực hiện. Và cuối cùng là thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.

Qua theo dõi công tác quản lý, yếu kém nhất vẫn ở khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt ở khâu chuẩn bị dự án. Lấy ví dụ, trong giai đoạn 2026 - 2030, từ tháng 7 năm 2025 chúng ta đã có chỉ thị xây dựng dự toán, trong xây dựng dự toán đã có cập nhật, yêu cầu các địa phương và bộ ngành cập nhậtdanh mục dự án triển khai đầu tư trong năm 2026, 2027 và các năm tiếp theo. Căn cứ vào chương trình hành động của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, trên cơ sở đề xuất, Bộ Tài chính tổng hợp, báo cáo Chính phủ, báo cáo Quốc hội ra dự toán. Sau khi có dự toán thì trước 30 tháng 11, Chính phủ đã có quyết định phân bổ vốn đầu tư xuống cho các bộ ngành và địa phương. Các bộ ngành địa phương phải thực hiện căn cứ vào tiêu chuẩn điều kiện để phân bổ chi tiết đến dự án để triển khai.